Z dala od raka!

Nowotwory złośliwe, zaraz po chorobach układu krążenia, są główną przyczyną zgonów w Polsce. W Europie rak jelita grubego (colorectal cancer – CRC) to najczęściej występujący nowotwór złośliwy. Możliwość zachorowania rozwija się wraz z wiekiem, dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn, przede wszystkim tych po 50. roku życia. Może występować również u osób między 40-49 rokiem życia, u których ryzyko zachorowania wiąże się z predyspozycjami genetycznymi. Z powodu CRC liczba zgonów, w naszym kraju, wynosi 8 tys., w UE to aż 112 tys. zgonów rocznie.

Według najnowszych danych WHO (Word Health Organization) niewłaściwa, a nade wszystko niezdrowa dieta zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na raka jelita grubego. Szczególnie niebezpieczne dla organizmu jest spożywanie przetworzonego mięsa, co więcej, dzienne spożycie 50 gramów tego mięsa (około dwa plastry szynki) potęguje zachorowanie na CRC o 18%!

Literatura wskazuje, że rak jelita grubego powstaje w wyniku licznych zmian genetycznych, aż 25 % zmian złośliwych przekazywanych jest z pokolenia na pokolenie, podobnie jak grupa krwi. Cecha, która powoduje występowanie raka, a nie predyspozycja do pojawienia się nowotworu dziedziczy genetycznie około 5% chorych. Konsekwencją jest dziedziczny niepolipowaty rak jelita grubego, tak zwany zespół Lyncha (HNPCC). W szczególności dotyczy jednego krewnego pierwszego stopnia, czyli rodziców, ich dzieci, nawet rodzeństwo. Zagrożenie pojawienia się CRC wzrasta 2-3-krotnie.

Znaczące w diagnostyce zmian nowotworowych w jelicie grubym są polipy (gruczolaki). Dla pacjenta ważne jest szybkie wykrycie tych zmian, gdyż nieleczone mogą przybrać złośliwą formę nowotworu. Mogą występować pojedynczo lub mnogo, przekształcenie zmiany łagodnej w nowotwór złośliwy trwa około 10 lat. Polipy najczęściej usuwa się (polipektomia) podczas kolonoskopii, w celu zapobiegania transformacji w zmianę złośliwą. Raporty medyczne szacują, że usunięcie polipów gruczolakowatych może obniżyć prawdopodobieństwo zachorowania o 50% przez następne 10 lat.  Polipy najczęściej powodują niedokrwistość i biegunki, pojawiają się między 35, a 45 rokiem życia. Pacjenci mogą skarżyć się także na zaburzenia rytmu wypróżnień, stąd istotne jest powiadomienie lekarza pierwszego kontaktu o niepokojących objawach.

W przebiegu raka jelita grubego mogą występować ponadto inne objawy, które są uzależnione od umiejscowienia guza w przewodzie jelita grubego. Do najczęściej opisywanych objawów klinicznych zalicza się niestrawności układu pokarmowego (tzw. nieżyt żołądka) i zmiana rytmu wypróżnień, która oznacza naprzemienne występowanie biegunek i zaprać. Dodatkowo chory odczuwa niepełne wypróżnienie jelit oraz bolesne parcie na stolec, może pojawić się krew (od jasnoczerwonej po ciemnoczerwoną) i śluz, a także cuchnące i „ołówkowate” stolce. W badaniu krwi najczęściej pojawia się niedokrwistość z niedoboru żelaza, chory jest osłabiony i ma obniżone apetyt. Pacjenci najczęściej w dość szybkim tempie chudną. Znacząca jest szybka interwencja lekarza w pojawieniu się  powyższych objawów, a każda osoba, u której pojawiają się problemy z wypróżnianiem winna się zgłosić jak najszybciej do lekarza pierwszego kontaktu.

Warto jednak nie czekać na pojawienie się pierwszych objawów sugerujących możliwość zachorowania na CRC! W 2000 roku, w Polsce wdrożono w życie pionierski Program Badań Przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego (PBP), który jest zadaniem Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych. Natomiast od 2012 roku w ramach PBP wysyłane są imienne zaproszenia na kolonoskopię do osób w wieku 55-64 lat. Natomiast ci, którzy nie dostali do tej pory zaproszenia prawdopodobnie otrzymają je w ciągu najbliższych lata. Oprócz tego w najbliższych czterech latach w niektórych ośrodków PBP będzie dostępna możliwość poddania się kolonoskopii bez zaproszenia, kryterium stanowią natomiast: wszystkie osoby w wieku 50 – 65 lat bez objawów takich jak krwawienie z przewodu pokarmowego, biegunka lub zaparcie, które pojawiło się w ciągu ostatnich kilku miesięcy, a którego przyczyna nie jest znana, a także chudnięcie lub anemia bez znanej przyczyny oraz osoby w wieku 40-49 lat bez objawów raka jelita grubego, u których w rodzinie przynajmniej jedne krewny pierwszego stopnia chorował na ten nowotwór.  Należy także zaznaczyć, że do badania nie są brane pod uwagę osoby, które miały wykonaną kolonoskopię w ciągu ostatnich 10 lat. Badania przesiewowe (skryning), czyli profilaktyka wtórna, mają na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na istotę problemu, jakim jest rak jelita grubego. W skryningu CRC wykonuje się przede wszystkim kolonoskopię, która wymaga odpowiedniego przygotowania do badania (pacjent stosuje dietę kilka dni przed zabiegiem i przyjmuje środek przeczyszczający dzień przed np. Fortrans). Często jest wykonywana w analgosedacji, gdyż jest to badanie nieprzyjemne dla pacjenta.

Rak jelita grubego zbiera ogromne żniwa, szczególnie w naszym społeczeństwie, dlatego należy pamiętać o odpowiednim odżywieniu i profilaktyce, na którą składają się badania i próba rozpoznania wczesnych objawów, a nade wszystko zgłoszenie się z nimi do lekarza. Należy walczyć o swoje zdrowie i życie swoich najbliższych.

Olimpia Poręba

Bibliografia:

1. Fox Ch., Lombard M., E. Lam., Gastroenterologia, Urban & Partner, Wrocław 2007
2. Keshav S., Culver E., Gastroenterologia. Przypadki kliniczne., Urban & Partner, Wrocław 2013
3. Tuchowska P., Worach-Kardas H., Marcinkowski J., Najczęstsze nowotwory złośliwe w Polsce – główne czynniki ryzyka i możliwości optymalizacji działań profilaktycznych, Problemy Higieny i Epidemiologii, Łódź 2013, s. 166-171
4. www.pbp.org.pl

Dodaj komentarz