Transplantologia - wczoraj i dziś

(...) Należy zaszczepić w sercach ludzi, zwłaszcza młodych, szczere i głębokie przekonanie, że świat potrzebuje braterskiej miłości, której wyrazem może być decyzja o darowaniu narządów. (...) Każdy narząd przeszczepiony ma swoje źródło w decyzji o bardzo dużej wartości etycznej. To decyzja, aby zaoferować, bez oczekiwania nagrody, część własnego ciała dla zdrowia i dobrego samopoczucia innej osoby. Papież Jan Paweł II

Transplantacja, przeszczepianie narządów (łac. transplantare - szczepić, plantare - sadzić) to przeszczepienie narządu w całości lub części, przeszczepienie tkanki lub komórek z jednego ciała na inne (także w obrębie jednego ciała). Przeszczepianiem narządów zajmuje się dziedzina naukowa zwana transplantologią.

I. HISTORIA TRANSPLANTOLOGII.

Transplantacja jest jedną z najmłodszych dziedzin medycznych - udokumentowana i prawdziwa swoje początki  datuje na lata 50-te XX wieku. Warto również wspomnieć, że patronami chirurgów i wydziałów medycznych są Św. Kosma i Damian - bracia, którzy potrafili przeszczepić kończynę w III wieku po Chrystusie.

Pierwsze próby ratowania życia ludziom za pomocą transplantacji organów podejmowano już dawno. Praojcem idei przeszczepów jest urodzony we Francji Amerykanin Alexis Carrel, który w latach 1900-1920 miał sen w Rockefeller Institute w Nowym Yorku o wymianie za pomocą operacji nieuleczalnie chorych narządów na narządy zdrowe. To marzenie z roku na rok stawało się coraz bardziej rzeczywiste. Przyczynili się do tego chirurdzy z różnych ośrodków naukowych. Jednym z pierwszych był Richard H. Lawler z Chicago, który 17 czerwca 1950 roku dokonał przeszczepu nerki kobiecie cierpiącej na torbielowatość nerek. Chora żyła po operacji około czterech lat, lecz nowa nerka "pracowała" tylko kilka tygodni (jej własne nerki, a potem tylko jedna z nich utrzymywały pacjentkę przy życiu), została bowiem zniszczona przez tajemnicze siły obronne organizmu. Na początku lat 50. Joseph E. Murray opracował obowiązujący do dziś sposób przeszczepiania nerki. Wszczepiał ją w dole brzucha i podłączał do naczyń miednicy. Stosując tą metodę, 23 grudnia 1954  roku po raz pierwszy przeszczepił pacjentowi nerkę brata bliźniaka. Ta data została uznana za początek ery przeszczepiania narządów.

Okazało się, że aby utrzymać przeszczepiony narząd, należy uszkodzić układ immunologiczny by obce tkanki przyjęły go jak własne. Próbowano to osiągnąć na przykład poprzez napromieniowywanie pacjenta prawie śmiertelną dawką promieni Roentgena, co wywoływało ogromne cierpienie. Niestety, chorzy umierali z braku obrony antyinfekcyjnej. Przełom nastąpił w momencie wynalezienia w 1959 roku przez Schwartza i Damaesheka pierwszego leku immunosupresyjnego (lek, który hamuje lub zapobiega aktywności układu immunologicznego). W Polsce pierwszy udany przeszczep nerki wykonał prof. Jan Nielubowicz. Było to w roku w 1966. Trzy lata później, w 1969r - prof. Jan Moll przeszczepił jako jeden z pierwszych na świecie serce. Od tego czasu polska transplantologia poczyniła ogromne postępy.

Od lat 70. wzrosły również umiejętności chirurgów. Rozwój transplantologii był możliwy dzięki poznaniu antygenów zgodności tkankowej, zrozumieniu mechanizmów niedokrwiennego uszkodzenia narządu i opracowaniu sposobów skutecznego przechowywania narządu przed przeszczepieniem. Dlatego też do transplantacji starannie dobiera się dawce i biorcę - im mniej różnią się genetycznie, tym większe szanse przeżycia przeszczepu. Ponadto maksymalnie skraca się czas od śmierci dawcy do wykonania operacji. Pomagają w tym współczesne systemy informacji, komunikacji i przechowywania tkanek.

Medycynę XXI wieku trudno wyobrazić sobie bez przeszczepów. Przeszczepiane są nerki, serca, trzustki, wątroby, serca, tętnice, szpik kostny, płuca, jelita, rogówki, kości, włosy, skóra, naskórek, naczynia krwionośne, czasami kilka organów jednocześnie.

Poniżej przedstawię najważniejsze daty z polskiej transplantologii, które trwale zapisały się w historii medycyny:

→ 1966 - Pierwszy w Polsce przeszczep nerki od dawcy zmarłego. Warszawa.

→ 1968 - Pierwszy w Polsce przeszczep nerki od dawcy żywego. Wrocław.

→ 1985 - Pierwszy w Polsce przeszczep serca. Zabrze.

→ 1987 - Pierwsza w Polsce próba przeszczepu wątroby Szczecin.

→ 1988 - Pierwszy w Polsce udany przeszczep nerki i trzustki. Warszawa.

→ 1990 - Pierwszy w Polsce udany przeszczep wątroby u dziecka. Warszawa.

→ Pierwszy w Polsce udany przeszczep wątroby. Warszawa.

→ 1996 - Powstanie Centrum Koordynacyjno-Transplantacyjnego POLTRANSPLANT.

→ 1999 -  Pierwszy w Polsce przeszczep części wątroby od dawcy żywego. Warszawa.

→ 2001 - Pierwszy w Polsce udany jednoczasowy przeszczep serca i płuca. Zabrze.

→ 2003 - Pierwszy w Polsce przeszczep płuca. Zabrze.

→ 2005 - Pierwszy w Polsce przeszczep obu płuc. Zabrze.

→ 2006 - Pierwszy w Polsce przeszczep przedramienia. Trzebnica.

→ 2013 - Pierwszy w Polsce przeszczep twarzy. Gliwice.

Przeszczepianie narządów stało się od bardzo wielu lat bardzo uznaną i sprawdzoną metodą pozwalającą w znaczny sposób przedłużyć życie wielu pacjentom ze skrajną niewydolnością narządów, takich jak nerki, serce, wątroba, płuca czy trzustka. W ciągu ostatniego pół wieku zostały stworzone możliwości przeszczepiania coraz to nowych narządów a stosowane najnowsze leczenie immunosupresyjne (leczenie które hamuje lub zapobiega aktywności układu immunologicznego) zapewnia wysoką jakość życia pacjentów.

W Polsce co roku z powodu niewydolności nerek umiera około 3 tysiące osób, a ponad 8 tysięcy - z powodu niewydolności wątroby. Dla wielu z nich ratunkiem mogłaby być transplantacja, jednak kolejka oczekujących na ten zabieg wciąż się wydłuża. Pod koniec 2012 roku na przeszczep nerki czekało około 900 osób, wątroby - około 130, a serca - ponad 320 osób. Ponad połowa z oczekujących umiera, nie doczekawszy zabiegu.

Tymczasem pomyślnie przeprowadzony przeszczep stwarza dla 80% chorych szansę powrotu do normalnego życia. Ludzie z przeszczepionym narządem żyją nawet do 30-40 lat i mówią, że w ten sposób dostali szansę na drugie życie: mogą kontynuować naukę, podjąć pracę, uprawiać ulubiony sport, zakładają rodziny, wiele kobiet po przeszczepie nerki, wątroby czy serca zostaje matkami.

Dodaj komentarz