Depresja u dzieci i młodzieży – jak ją rozpoznać?

Depresja u dzieci i młodzieży – jak ją rozpoznać?

Według raportu Fundacji „Dajemy Dzieciom Siłę”, Polska jest na niechlubnym, drugim miejscu w Europie pod kątem liczby samobójstw wśród osób nieletnich – w 2017 roku w naszym kraju doszło aż do 209 takich prób. Specjaliści przypuszczają, że za znaczną część przypadków odpowiada nierozpoznana i nieleczona depresja. Rodzi to naturalne pytanie, jakie są objawy choroby wśród dzieci i młodzieży i co zrobić, gdy zaczniemy je dostrzegać.

Depresja u dzieci i młodzieży – jak często występuje?

Trudno jednoznacznie stwierdzić, jak często choroba dotyka nieletnich. Z szacunków wynika jednak, że problem dotyczy 2% dzieci i od 8% do 20% nastolatków. Bardzo trudno jest podać konkretne dane, ponieważ z uwagi na niecharakterystyczne objawy depresji niezwykle często jest ona po prostu niediagnozowana – dziecko uważane jest za trudne albo rozpieszczone, przyczyn jego zachowania rodzice doszukują się także w zmianach hormonalnych i szeroko rozumianym buncie związanym z dojrzewaniem.

Niestety, często dopiero próba samobójcza uświadamia bliskim dziecka, że to, z czym mają do czynienia, to nie tylko zwykłe dojrzewanie, a właśnie depresja.

Objawy depresji u dzieci i młodzieży

Jeśli chodzi o rozpoznawanie objawów depresji u dzieci i młodzieży, to należy odrzucić stereotypowe myślenie o chorobie wyrażanej smutkiem i niską samooceną – jeśli będziemy szukać tylko takich objawów, możemy nie rozpoznać choroby. Uwagę warto natomiast zwrócić na niecharakterystyczne symptomy, czyli na przykład:

  • Zmiany apetytu

Dziecko, które wcześniej cechowało się dobrym apetytem, a nagle zaczyna odmawiać posiłków, często zaledwie „skubie” w talerzu albo powtarza, że nie jest głodne, powinno zwrócić na siebie uwagę rodzica. Powodem nie musi być oczywiście depresja – takie zachowanie może świadczyć np. o zaburzeniach odżywiania.

  • Problemy z koncentracją uwagi

Dzieci i młodzież chorujący na depresję często miewają problemy z koncentracją i skupieniem uwagi. Przejawia się to przede wszystkim w narastających kłopotach szkolnych – pogarszają się oceny, nauczyciele wystawiają uwagi odnośnie pogorszonego zachowania dziecka. Wielu rodziców dzieci chorujących na depresję podkreśla, że wraz z rozwojem nasilają się trudności dziecka z opanowaniem materiału (np. zamiast w pół godziny, dziecko uczy się wiersza przez pół dnia).

  • Pobudzenie

Dzieci – zwłaszcza te młodsze, które chorują na depresję, często przypominają maluchy cierpiące na ADHD. Nie mogą się skupić, są pobudzone, impulsywne i nie reagują na pouczenia czy ograniczenia.

  • Pojawienie się dolegliwości fizycznych

Częste bóle brzucha i bóle głowy to najczęstsze fizyczne objawy depresji. Oczywiście jeśli dziecko regularnie skarży się na któreś z tych dolegliwości, należy w pierwszej kolejności przeprowadzić dokładną diagnostykę, np. rezonans magnetyczny głowy czy USGSonomammografiaSonomammografia, czyli USG piersi, to badanie gruczołu piersiowego. Obok mammografii stanowi jedną z najpopularniejszych metod diagnostycznych chorób piersi. Badanie to jest zalecane kobietom do 35 roku życia z uwagi na gęstą budowę gruczołu piersiowego w młodym wieku oraz w przypadku zmian mastopatycznych w przypadku, gdy mammografia jest niewystarczająca. Wskazana jest również kobietom, które w okresie klimakterium stosują HTZ wpływającą na zgęstnienie struktury piersi. Badanie to nie naraża pacjentek na promieniowanie jonizujące.   jamy brzusznej. Jeśli jednak wyniki nie wskazują na jakiekolwiek zaburzenia, należy przyjąć, że przyczyną bólu mogą być zaburzenia psychiczne – lęk, napięcie czy właśnie depresja.

  • Problemy ze snem

Problemy ze snem są jednym z objawów, które najczęściej alarmują rodziców młodszych dzieci. W szczególności niepokojąca może być np. sytuacja, w której np. 9-latek, dotychczas śpiący całą noc, nagle zaczyna budzić się np. o 3 nad ranem i mówić o lęku. Symptomem depresji mogą być również kłopoty z zaśnięciem u dziecka czy częste koszmary senne.

  • Porzucanie zabawy

W życiu każdego dziecka przychodzi etap, w którym stopniowo zaczyna on porzucać swobodną zabawę. Należy jednak pamiętać, że zostaje ona zastąpiona przez inne aktywności, które wyraźnie sprawiają dziecku przyjemność. Jeśli np. 7-latek po prostu przestaje zajmować się czymkolwiek, a dotychczasowe zajęcia nagle przestają być dla niego atrakcyjne, warto rozważyć konsultację u psychologa.

  • Złość, rozdrażnienie

O ile u osób dorosłych dominującym objawem depresji jest zazwyczaj smutek i przygnębienie, o tyle u dzieci emocjami częściej wyrażanymi są niepokój, złość i rozdrażnienie. Niestety, jak już wspomnieliśmy – zbyt często zdarza się, że rodzice nie dostrzegają pozostałych objawów, natomiast złość i agresję przypisują okresowi dojrzewania albo buntowi. Warto więc spróbować spojrzeć na dziecko bardziej całościowo, ocenić jego zachowanie pod wieloma wymienionymi tutaj względami, zamiast impulsywnie reagować agresją na agresję.

Typowe objawy depresji

Oczywiście poza wymienionymi wyżej nietypowymi objawami, należy przeanalizować zachowanie pociechy pod kątem typowych dla depresji symptomów. Szczególnie niepokojące będą:

  • Smutek

Oczywiście dziecko ma prawo być smutne – nawet i kilka dni, jeśli przyczyna tej emocji jest poważna. Jeżeli natomiast łapiemy się na tym, że nasza pociecha chodzi przygnębiona od kilku tygodni, to warto głębiej się nad tym zastanowić.

  • Uzależnienie od tv/internetu

Dziecko może uzależnić się od mediów i sieci bez podłoża w postaci depresji, lecz ot, tak. Niemniej bardzo często świat wirtualny staje się dla kilku- czy kilkunastolatka miejscem, do którego może uciec od świata prawdziwego. Co powinno nas zaalarmować? Przede wszystkim będą to zmiany. Jeśli dziecko przez lata korzystało z sieci, ale lubiło także wyjścia z rówieśnikami i inne formy aktywności, a nagle rezygnuje z nich na rzecz ciągłego spędzania czasu przed tv/komputerem, to jest to niepokojący symptom.

  • Zachowania autoagresywne

Drapanie się po rękach, wygryzanie skórek do krwi, zagryzanie warg, w końcu cięcie skóry – wszystko to powinno zasugerować rodzicom, że ich dziecko potrzebuje pomocy specjalisty. Warto jednocześnie podkreślić, że o ile gryzienie skórek u paznokci może być po prostu szkodliwym nawykiem, o tyle już rany po celowych nacięciach są wołaniem o pomoc.

  • Zachowania ryzykowne

Zachowania ryzykowne – nietypowe dla danego dziecka, mogą być próbą zwrócenia na siebie uwagi. W szczególności warto zwrócić na nie uwagę, jeżeli słyszymy: „i tak mi nie zależy”, „co za różnica, najwyżej mnie nie będzie”, „nikt raczej by po mnie nie płakał” i tym podobne.

  • Wycofanie się

Jeśli towarzyski dotąd nastolatek zaczyna unikać znajomych i nie jest to efektem zmiany towarzystwa, a raczej chęci izolacji, to warto porozmawiać o przyczynach takiego stanu. Oczywiście nie zawsze chodzi o depresję. Jeśli jednak usłyszymy: „Nie wiem, co mi jest, nie mam ochoty nigdzie wychodzić, nic mnie nie bawi” – warto pomyśleć o wizycie u psychologa.

  • Przesadzona reakcja na krytykę

Może objawiać się agresją, irytacją albo wybuchami płaczu. Przyjmowanie krytyki jest naturalnie rzeczą, której dziecko uczy się stopniowo. Jeśli jednak mamy wrażenie, że dopiero od jakiegoś czasu nasza pociecha zaczyna reagować gwałtownie na wszelkie próby zwrócenia jej uwagi (np. płacze i zamyka się w pokoju z powodu przytyku o przesadnie wymalowanych brwiach), to należy poddać dziecko intensywniejszej obserwacji.

Ponadto dziecko lub nastolatek cierpiący na depresję może buntować się przeciwko zwykłym obowiązkom, nagle zaniedbywać wygląd (w szczególności dotyczy to nastolatków) czy obwiniać się o nieszczęścia, które nie mają z nim zbyt wiele wspólnego. Podsumowując – rodzice odnoszą wyraźne wrażenie, że ich pociecha się zmieniła, a co gorsza, nie chce dopuścić rodziców do swojego świata.

Uwaga! Myśli samobójcze są u dzieci i nastolatków rzadkością, ale jednak mogą się zdarzyć. Jeśli zauważymy, że nasza pociecha szuka w sieci informacji na temat samobójstw, to nie dajmy się zwieść, że to np. z ciekawości.

Depresja u dziecka – co robić?

Istnieje tylko jeden sposób prawidłowego zareagowania na symptomy depresji u dziecka – to konsultacja z psychologiem i psychiatrą. Prawidłowe leczenie obejmuje zarówno psychoterapię, jak i – w wielu przypadkach – farmakoterapię. Jeśli nie wiemy, w jaki sposób przekonać nastolatka do takiej wizyty, warto udać się najpierw samodzielnie do specjalisty i poprosić o poradę i wskazówki.

Rodzicu, pamiętaj!

  1. Dziecko chorujące na depresję może sprawiać wrażenie rozpieszczonego i złośliwego.

Złość i bunt to emocje, jakimi dzieci lub nastolatkowie demonstrują swoje wewnętrzne emocje. Nie oceniaj pochopnie, nie mów: „No tak, za dobrze ma i proszę bardzo, oto skutki!”. Spójrz na swoje dziecko z szerszej perspektywy – jeśli jego zachowanie jest objawem depresji, oznacza to, że ono bardzo cierpi i nie radzi sobie z tym, co odczuwa.

  1. Dobra terapia nigdy nie obejmuje tylko leków.

Same leki przeciwdepresyjne nie wystarczą, by pokonać depresję – dziecko/nastolatek potrzebuje także wsparcia w postaci psychoterapii. Co więcej, w wielu przypadkach wystarczy sama pomoc psychologiczna.

  1. Leczenie depresji jest długotrwałym etapem.

Nie spodziewaj się, że w ciągu tygodnia od włączenia leków twoje pociecha zacznie nagle zachowywać się zupełnie inaczej. Jej samopoczucie może się wręcz pogorszyć z uwagi na skutki uboczne środków antydepresyjnych. O pierwszych pozytywnych efektów leczenia można mówić po około 6 tygodniach jego trwania.

  1. Depresja „lubi” powracać.

Jeśli u twojego dziecka została zdiagnozowana depresja, zachowaj czujność nawet, gdy sytuacja się poprawi. Depresja „lubi” wracać, dlatego należy zwracać uwagę na ewentualne symptomy pogorszenia się stanu zdrowia dziecka.

 

Dodaj komentarz