Rak szyjki macicy: ABC cytologii

Badanie cytologiczne komórek szyjki macicy, zwane potocznie cytologią, jest powszechnie dostępne, bezbolesne i niedrogie, a co najważniejsze - bardzo skuteczne we wczesnym wykrywaniu raka szyjki macicy i stanów przedrakowych. Lekarze uważają, że gdyby wszystkie kobiety w Polsce zrobiły cytologię choć raz w życiu, liczba przypadków raka szyjki macicy w naszym kraju zmniejszyłaby się prawie o połowę!

Za ojca współczesnej cytologii ginekologicznej uważa się Georgiusa Papanicolaou. Ten amerykański lekarz greckiego pochodzenia poświęcił swą karierę badaniu pod mikroskopem próbek nabłonka pochwy tysięcy kobiet, zwracając uwagę na obecność w wymazie pacjentek z rakiem szyjki macicy nieprawidłowych, charakterystycznych komórek. Początkowo rewelacje Papanicolaou, który ogłosił wyniki swych badań już w latach dwudziestych ubiegłego wieku, nie spotkały się z zainteresowaniem amerykańskiego środowiska medycznego. Wagę jego odkrycia doceniono dopiero 20 lat później, w 1943 roku. Od tamtej pory badanie komórek nabłonka szyjki macicy stało się standardem w ginekologicznej profilaktyce antynowotworowej i - jeśli chodzi o skuteczność we wczesnym wykrywaniu raka szyjki macicy - do dziś nie ma sobie równych.

Badanie krok po kroku

Pierwszym etapem cytologii jest pobranie podczas zwykłego badania ginekologicznego wymazu z szyjki macicy, a także z jej kanału. Dawniej lekarz lub położna używali do tego celu wacika, dziś stosuje się specjalne szczoteczki, za pomocą których można zebrać odpowiednią ilość materiału. Pobieranie wymazu trwa kilkanaście sekund i towarzyszy mu zwykle lekki dyskomfort, a kilka dni później mogą wystąpić delikatne plamienia z pochwy. Jest to normalny objaw, który nie oznacza, że badanie zostało przeprowadzone źle. Pobrany materiał jest przenoszony przez lekarza na szkiełko mikroskopowe, a następnie utrwalany za pomocą specjalnego preparatu i wysyłany do specjalistycznego laboratorium. 

Szkiełko i oko

Gdy materiał trafia do laboratorium, rozpoczyna się jego właściwa analiza. Wymaz jest wielokrotnie barwiony (umożliwia to właściwą ocenę wyglądu obecnych w nim komórek), a następnie oglądany za pomocą specjalnych mikroskopów. Tym zadaniem zajmują się cytomorfolodzy. Do nich należy analiza materiału pod kątem jakichkolwiek nieprawidłowości. Jeżeli choć jedna komórka wygląda, zdaniem analizującego materiał lekarza, niepokojąco, obraz jest  zwykle konsultowany z innym specjalistą, co pozwala ograniczyć do minimum ryzyko pomyłki.

Odbieramy wyniki

W większości gabinetów ginekologicznych wyniki badań są dostępne po kilkunastu dniach, coraz częściej można odebrać je nie tylko osobiście, ale również mailowo. Jeszcze kilka lat temu powszechnie obowiązującą metodą opisu badania cytologicznego była pięciostopniowa skala Papanicolaou. Stosując tę metodę, cytomorfolog przyporządkowywał wymaz do jednej z pięciu grup. Grupa pierwsza obejmowała materiał zawierający komórki całkowicie zdrowe, bez żadnych stanów zapalnych czy jakichkolwiek innych zmian. Do drugiej grupy klasyfikowano wymazy, w których wykryto niegroźne i powszechnie występujące zmiany spowodowane najczęściej miejscowymi stanami zapalnymi. Obecność w wymazie komórek dysplastycznych, czyli takich, które mogą przekształcić się w nowotworowe, kwalifikuje go do trzeciej grupy. Grupy czwarta i piąta są zarezerwowane dla wymazów, w których wykryto komórki nowotworowe. W ostatnich latach pięciostopniową skalę Papanicolaou, jako mało precyzyjną, wyparła tzw. klasyfikacja Bethesda, w której obraz cytologiczny opisuje się szczegółowo. W większości gabinetów jednak, aby ułatwić interpretację wyniku pacjentkom, oprócz złożonego opisu podaje się również klasyfikację w skali Papanicolau, do której Polki są przyzwyczajone.

Jak i kiedy?

Regularne badania cytologiczneBadanie cytologiczne Polega na pobraniu rozmazu z tarczy części pochwowej oraz  z kanału szyjki macicy w celu oceny, czy złuszczające się komórki są prawidłowe, czy mają cechy patologiczne. Zależnie od sposobu pobierania materiału wyróżnia się metody pośrednie, polegające na aspirowaniu treści zawierającej samoczynnie złuszczone komórki  oraz  metody bezpośrednie, polegające na ścieraniu  nabłonka z powierzchni błony śluzowej. Badanie to jest całkowicie bezbolesne. Dzięki niemu możliwe jest wykrycie raka szyjki macicy. Cytologia jest badaniem rutynowym, wszystkie kobiety w wieku od 25 do 59 lat raz na trzy lata mogą ją zrobić bezpłatnie. powinnyśmy zacząć nie później niż dwa lata po rozpoczęciu współżycia. Najbezpieczniej pamiętać o nim co roku, choć niektórzy lekarze są zdania, że w przypadku dobrych wyników (I i II grupa) wystarczy wykonywać cytologię raz na dwa lata. Na badanie najlepiej wybrać się w pierwszej połowie cyklu, kilka dni po zakończeniu miesiączki. Uwaga - dwa dni przed wizytą nie wolno stosować żadnych środków dopochwowych (leków, globulek antykoncepcyjnych, maści, etc.) ani uprawiać seksu. Przeciwwskazaniem do badania jest również infekcja pochwy. W takim przypadku najlepiej przełożyć cytologię, ponieważ jej wynik nie będzie miarodajny.

Sabina Bauman

Dodaj komentarz