Kawa, herbata, kakao, czekolada i coca-cola zawierają liczne alkaloidy, z których kofeina jest prawdopodobnie najczęściej spożywaną przez ludzi używką na świecie. Kofeina wykazuje łagodne działanie pobudzające na ośrodkowy układ nerwowy. Substancja ta stanowi prawie 1-2%  masy ziarna kawowego, 3.5% masy liścia herbaty i 2 objętości % liści mate. Jest składnikiem wielu leków stosowanych w przeziębieniach, leczeniu alergii, dolegliwości bólowych głowy oraz diuretyków.  Jedna filiżanka kawy zawiera mniej niż 100 mg kofeiny a przykładowo puszka coli -  ok. 10-50 mg. Dzienne spożycie kofeiny przez dorosłego człowieka wynosi w przybliżeniu ok. 3-7 mg/kg/ m.c. dobę, średnio ok. 200 mg.

Kofeina jest także często spożywana, świadomie lub nieświadomie,  przez kobiety w okresie ciąży. Jednak w ciąży jej  dobowe spożycie zazwyczaj nie przekracza 144 mg (2.4 mg/kg m.c).  Ze względu na fizjologiczną niechęć do spożywania pewnych pokarmów i płynów we wczesnej ciąży, przyszłe mamy same redukują dzienne spożycie kofeiny do wartości ok. 1 mg/dobę.

Nie wykazano, by niskie spożycie kofeiny ( poniżej 100 mg/dobę) miało negatywny wpływ na płodność. Jednak u kobiet spożywających duże ilości kawy (podaż kofeiny > 300 mg/dobę) oraz palących papierosy zdolność prokreacyjna wydaje się być zmniejszona. Podobną obserwację dotyczącą szansy na sukces reprodukcyjny odnotowano dla mężczyzn pijących duże ilości herbaty. Kofeina w dużych stężeniach może wykazywać działanie teratogenne (8100 mg/kg m.c/dobę). Jednak u ludzi, spożywających zwyczajowo kofeinę w pokarmach i płynach, nigdy nie udało się wykazać stężeń tego alkaloidu zbliżonych do tych, które odpowiadałyby za zwiększenie ryzyka wystąpienia wad rozwojowych, obserwowanych w warunkach doświadczalnych u  zwierząt laboratoryjnych.
Nie wykazano istotnego wzrostu zagrożenia ryzykiem poronienia u kobiet pijących zwyczajowo jedną lub dwie filiżanki kawy.  Jednak ciężarnych matek spożywających więcej niż 300 mg kofeiny na dobę odnotowano prawie dwukrotne większe ryzyko poronienia, noworodki miały  mniejszą masę urodzeniową, powierzchnia wymiany łożyskowej była zmniejszona a także częściej obserwowano przypadki wystąpienia zespołu nagłej śmierci noworodka. 

W jednym z badań postawiono hipotezę, że  wysoka dobowa podaż kofeiny może mieć wpływ na zwiększenie ryzyka zgonu płodu. Dla ciężarnych przed ukończonym 20 tygodniem ciąży spożywających od 1 do 3 filiżanek kawy ryzyko to nie różniło się w stosunku do kobiet nie pijących kawy. W przypadku spożycia 4-7 filiżanek ryzyko to zwiększało się o 30 % a dla pijących więcej niż 8 filiżanek było wyższe aż o 59%.  U ciężarnych po 20 tygodniu ciąży nie odnotowano takich zależności.  

Odwrotnie, w innym z badań, w którym przeanalizowano doniesienia naukowe na temat ryzyka wewnątrzmacicznego zgonu płodu u matek spożywających kawę, kakao lub colę nie wykazano żadnego związku przyczynowo-skutkowego a jeżeli miałby on mieć miejsce, to jego znaczenie prawdopodobnie jest marginalne.

Lekarze zalecają ograniczenie ilości wypijanej kawy ( lub pokarmów zawierających  kofeinę) w ciąży. Dzienna dawka nie powinna przekraczać 2-3 filiżanek dziennie lub 2.5 -3 litrów coli (<300mg/dobę). Dotyczy to zwłaszcza ciężarnych w  III trymestrze ciąży  ze względu na obserwację dotyczące wydłużenia okresu półtrwania kofeiny w krążeniu płodowym. Ponieważ kofeina zawarta w kawie może być szkodliwa dla płodu zaleca się, by w okresie ciąży przyszła mama spożywała raczej kawę bezkofeinową.

Herbata pita do posiłków hamuje przyswajanie żelaza przez organizm ciężarnej. We wczesnej ciąży przyszłe mamy często zgłaszają potrzebę zmianę dotychczasowych nawyków i przyzwyczajeń żywieniowych (zachcianki).  Często rezygnują z herbat czarnych i sięgają po herbaty ziołowe lub owocowe. Trzeba jednak pamiętać, że cześć z nich może odpowiadać za występowanie niepokojących ciężarną objawów. (Tabela)

 

Rodzaj zioła		Objawy
Aloes	listki	Biegunka
Rumianek	listki	Anafilaksja
Żywokost lekarski	listki, korzeń	Zawiera alkaloidy uszkadzające wątrobę
Eukaliptus	listki	Zawiera toksyczny olejek volatilowy, wykazuje działanie drażniące przewód pokarmowy
Żeń-szeń	korzeń	Bóle piersi, krwawienia  z dróg rodnych, nadciśnienie, bezsenność, biegunki
Jałowiec	owoc	Zawiera toksyczny olejek volatilowy, może zaburzać funkcję nerek i układu nerwowego
Malina	owoc	Pobudza skurcze macicy
Lukrecja	korzeń	Retencja wody i sodu, obrzęki i nadciśnienie

 

W przypadku kobiet zamieszkujących rejony świata, w których zwyczajowo spożywa się w diecie duże ilości alkaloidów pochodzenia roślinnego (kawa, chili, barbecue) odnotowano częstsze występowania malformacji u płodów.  Dla kobiet anatolijskich (Turcja), pijących więcej niż 8 kubków herbaty dziennie, spożywających 10 gramów/dobę przyprawy chili, oraz spożywających 4 posiłki mięsne z barbecie ryzyko to wzrastało aż 4 krotnie (wady układu oddechowego 0.049%, serca 0.09%,  potworniaków okolicy krzyżowo-guzicznej 0.12%, anomalii przewodu pokarmowego 0.147%, zaburzeń chromosomalnych 0.17%, defektów ośrodkowego układu nerwowego 0.36%, cystic higroma 0.39%, nieimmunologicznego obrzęku płodu 0.46%, wad nerek 0.54% oraz wad cewy nerwowej 1.37%).

Tak więc warto zasięgnąć opinii lekarza, jakie pokarmy i płyny możemy bezpiecznie stosować w okresie  ciąży.