Celem badań przesiewowych jest zmniejszenie umieralności z powodu nowotworów złośliwych. Jeśli wezmę w nich udział dam sobie szansę na wykrycie zmian przednowotworowych lub raków w czasie, kiedy nie dają objawów. Wcześnie wykryte raki można wyleczyć całkowicie a w przypadku młodych kobiet leczenie oszczędzające daje szansę na urodzenie dziecka. W przypadku raka szyjki macicy takim nieinwazyjnym badaniem jest cytologia.

Właśnie dlatego, ze czuję się zdrowo odwiedzam ginekologa przynajmniej raz w roku i miałam dotąd wiele badań cytologicznych. Postaram się, by tym razem o przesiewowym badaniu cytologicznym wiedziały wszystkie moje sąsiadki, kuzynki i znajome. Badania te są bezpłatne dla wszystkich kobiet, niezależnie do rejonu, zatrudnienia, zameldowania, ubezpieczeń, paszportów czy prowadzącego lekarza. W badaniach przesiewowych chodzi o zbadanie wszystkich zamieszkujących Polskę kobiet w wieku 25-59 lat. Zwłaszcza tych, które po urodzeniu dzieci przestały odwiedzać ginekologa.



Ryc. 1 Kobiety wraz z wiekiem rzadziej odwiedzają ginekologów a kobiety dojrzałe mają sporadycznie wykonywane cytologie. Ponieważ są najbardziej zagrożone rakiem szyjki macicy objęto je do 59 r.ż. Bezpłatnymi badaniami cytologicznymi, powtarzanymi przynajmniej co trzy lata.

Cytologia - jak się ją wykonuje i co pozwala oceniać?

Cytologia pozwala nieinwazyjnie oceniać komórki nabłonkowe pobrane z tarczy i kanału szyjki macicy. Zapytam o nią w trakcie wizyty u ginekologa, bowiem tylko ginekolog lub położna ma możliwość założenia wziernika pochwowego, uwidocznienia tarczy szyjki macicy i prawidłowego pobrania wymazu. Materiał pobrany specjalną szczoteczką zostaje rozprowadzony na szkiełku i natychmiast utrwalony. Po przesłaniu do cytologa rozmaz zostanie wybarwiony metodą Papanicolaou i poddany ocenie pod mikroskopem.

Cytotechnicy i cytolodzy ocenią zarówno jakość rozmazu jak i komórki nabłonkowe. Obok stanów przedrakowych wykryte mogą być stany zapalne, dysbakteriozy, zarażenia rzęsistkiem pochwowym, atrofia i inne stany wymagające leczenie. W programie profilaktyki chodzi nade wszystko o wyłonienie grupy pacjentek, które wymagają dalszej diagnostyki (cytologicznej, kolposkopowej lub biopsji) z uwagi na ryzyko onkogenezy, czyli powolnego powstawania raka szyjki macicy.

 

 

 

 

 

Ryc. 2- 6

Program jest realizowany aktywnie, bowiem informacja dociera do kobiet zarówno przez media jak i w postaci imiennych zaproszeń wskazujących gdzie i kiedy bezpłatne badanie można wykonać. Rozmowa z położną uświadomiła mi czynniki ryzyka raka szyjki macicy, mogę zatem unikać ryzykownych sytuacji i zachowań. Niektóre z czynników ryzyka łatwo mogę minimalizować, np. rzucając palenie, czy stosując dietę bogatą w witaminę A.

Ankieta towarzysząca pobraniu cytologii dotyczyła mojego zdrowia i chorób występujących w rodzinie. Pobraniu wymazu towarzyszyło badanie ginekologiczne, lekarz zbadał wówczas zarówno macicę jak i przydatki. Otrzymałam wynik cytologiczny z określeniem grupy cytologicznej Papanicolaou (I-IV) oraz szczegółowym opisem w klasyfikacji Bethesda. Na podstawie wywiadu, badania, wyniku cytologii ginekolog określa dalsze postępowanie. Wyjaśnieniu ryzyka onkogenezy służy badanie kolposkopowe wykonywane bezpłatnie na etapie pogłębionej diagnostyki.




Dlaczego trzeba powtarzać badania cytologiczne?

Czułość badania cytologicznego, czyli zdolność do wykrycia istniejącego stanu przedrakowego w praktyce wynosi ok. 50-70%. Na szczęście nasilanie się przedrakowego tzw. neoplazji śródnabłonkowej (CIN) trwa od kilku do kilkunastu lat. Jeśli w tym czasie powtarza się cytologie co 3-5 lat zwiększamy szanse wczesnego wykrycia i leczenia zmian.

Cytologia nie służy jedynie wykrywaniu stanów przedrakowych. Wiele dolegliwości skłania do częstszego pobrania wymazu szyjkowego lub pochwowego. Cytologicznie rozpoznaje się np. drożdżakowe zapalenie pochwy, rzęsistkowicę, BV, atrofię. Powtórzenie cytologii służyć może ocenie wyników leczenia tych zmian. Bywa, że powodem powtórzenia cytologii jest ograniczona przydatność diagnostyczna wcześniejszego rozmazu np. kiedy zawierał mało komórek nabłonkowych lub domieszkę krwi.

Dlaczego badaniami objęto jedynie kobiety w wieku 25-59 lat?

Od czasu rozpoczęcia współżycia powinnam dbać o kontrolne badania cytologiczne. Ryzyko raka szyjki macicy wzrasta wraz z wiekiem a najbardziej zagrożone są kobiety po 50 r.ż. Ponieważ zachorowania poniżej 30 r.ż. zdarzają się incydentalnie badaniami przesiewowymi objęto kobiety od 25 r.ż.

Po przekroczeniu wieku średniego (60 r.ż.) spada częstość wykrywania zaawansowanych stanów przedrakowych, dlatego zaproszenia na badania cytologiczne w ramach badań przesiewowych kierowane są do kobiet od 25 do 59 r.ż. Odstąpienie od zorganizowanych badań przesiewowych po przekroczeniu tego wieku jest możliwe, jeśli dotychczasowe cytologie dały prawidłowe wyniki.

 

Zobacz też: Wirus brodawczaka ludzkiego. Poznaj zagrożenie