Antykoncepcja
Doustna tabletka antykoncepcyjna (DTA) jest nowoczesną metodą regulacji poczęć dla kobiet w okresie reprodukcyjnym. DTA jest najczęściej wybieraną formą zabezpieczenia przed nieplanowaną ciąża przez młode kobiety. Na przestrzeni ostatnich 15 lat wśród kobiet stosujących antykoncepcję w Polsce odsetek stosujących DTA w Polsce wzrósł do 28 %.
Badania kliniczne wykazały, że DTA spełnia rygorystyczne kryteria medyczne dotyczące bezpieczeństwa, skuteczności antykoncepcyjnej oraz szybkiego powrotu do cykli owulacyjnych po zakończeniu przyjmowania tabletek.
Jakie badania powinna przejść kobieta przed rozpoczęciem stosowania DTA? Lekarz powinien uzyskać od pacjentki szczegółowy wywiad chorobowy, dokonać pomiaru ciśnienia tętniczego krwi, zlecić wykonanie niezbędnych badań laboratoryjnych, przeprowadzić badanie ogólnolekarskie z oceną gruczołów piersiowych a następnie ocenić stan narządu płciowego badaniem ginekologicznym, w trakcie którego pobiera rozmaz cytoonkologiczny. W niektórych krajach powyższy standard może różnić się od przedstawionego powyżej.
W zależności od występowania lub braku przeciwwskazań do stosowania DTA lekarz kwalifikuje pacjentkę do jednej z czterech grup ryzyka:
Grupa I - Nie występują przeciwwskazania do stosowania DTA.
Badania kliniczne wykazały, że DTA spełnia rygorystyczne kryteria medyczne dotyczące bezpieczeństwa, skuteczności antykoncepcyjnej oraz szybkiego powrotu do cykli owulacyjnych po zakończeniu przyjmowania tabletek.
Jakie badania powinna przejść kobieta przed rozpoczęciem stosowania DTA? Lekarz powinien uzyskać od pacjentki szczegółowy wywiad chorobowy, dokonać pomiaru ciśnienia tętniczego krwi, zlecić wykonanie niezbędnych badań laboratoryjnych, przeprowadzić badanie ogólnolekarskie z oceną gruczołów piersiowych a następnie ocenić stan narządu płciowego badaniem ginekologicznym, w trakcie którego pobiera rozmaz cytoonkologiczny. W niektórych krajach powyższy standard może różnić się od przedstawionego powyżej.
W zależności od występowania lub braku przeciwwskazań do stosowania DTA lekarz kwalifikuje pacjentkę do jednej z czterech grup ryzyka:
Grupa I - Nie występują przeciwwskazania do stosowania DTA.
Grupa II – Można stosować DTA, bowiem korzyści wynikające z jej zastosowania przewyższają możliwe lub udokumentowane ryzyko. Do tej grupy można zaliczyć kobiety chore na AIDS/HIV, astmę, Chorobę Gilberta, wrodzony obrzęk limfatyczny, stwardnienie rozsiane, myastenię, Chorobę Reynauda, choroby wymagające dializoterapii, reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidozy oraz nowotwory hormono-niezależne.
Grupa III – DTA można stosować wyłącznie z zachowaniem szczególnej ostrożności. W tej grupie kobiet ryzyko zazwyczaj przewyższa korzyści wynikające z przyjmowania DTA. Uwzględniając wybór pacjentki, w przypadku kiedy akceptuje ona ryzyko i nie chce lub nie może stosować alternatywnych metod regulacji poczęć, DTA może być zastosowana pod warunkiem ścisłego nadzoru medycznego.
Do tej grupy można zaliczyć kobiety chore na nadciśnienie pierwotne przy wartościach niższych niż 160/100, kobiety u których w ciąży występowało nadciśnienie tętnicze, kobiety w okresie remisji nowotworów estrogenozależnych, kobiety z rzadkim miesiączkowaniem lub brakiem miesiączki, a także kobiety z hiperprolaktynemia, depresja, łagodną postacią tocznia rumieniowatego (bez obecności przeciwciał antyfosfolipidowych), kobiety po usunięciu śledziony (przy ilości płytek poniżej 500.000/ml) a także kobiety w trakcie leczenia lub po terapii dysplazji szyjki macicy.
Grupa IV – Nie należy stosować DTA ze względu na wysokie ryzyko zdrowotne związane z ich przyjmowaniem.
- Choroby układu sercowo-naczyniowego w przeszłości lub występujące aktualnie: [1.1] incydent zakrzepicy tętniczej lub żylnej w przeszłości. [1.2] Choroba niedokrwienna serca lub dławica piersiowa, kardiomyopatie. [1.3] Poważne lub połączone ryzyka chorób żył lub tętnic (zaburzenia krzepnięcia u rodziców lub rodzeństwa przed ukończeniem 45 roku życia), otyłość dużego stopnia (BMI > 35), długotrwałe unieruchomienie w łóżku, przebyta zakrzepica, miażdżycowy profil lipidów, palenie (powyżej 40 papierosów na dzień), ciężka cukrzyca, nadciśnienie tętnicze > 160/100 mmHg (potwierdzone w dwóch badaniach). [1.4] wrodzone trombofilie z nieprawidłowymi stężeniami poszczególnych czynników krzepnięcia i obecności przeciwciał antykardiolipidowych. [1.5] Inne znane czynniki predysponujące do zakrzepicy (czerwienica, ciężka postać tocznia rumieniowego, stan po wycięciu śledziony, wieloguzkowe zapalenie tętnic). [1.6] Planowana duża operacja lub operacja kończyn (cztery tygodnie przed i dwa tygodnie po operacji), unieruchomienie kończyn, przebywanie na dużych wysokościach (powyżej 4.500 m n.p.m.). [1.7] Ciężkie zapalne choroby jelit. [1.8] Migrena ogniskowa i stan migrenowy wymagający leczenia ergotaminą. [1.9] Przejściowe napady niedokrwienne. [1.10] Przebyty krwotok mózgowy. [1.11] Większość zastawkowych wad serca, napadowe lub utrwalone zburzenia rytmu, wada przegrody międzyprzedsionkowej, nadciśnienie płucne.
- Choroby wątroby: [2.1] aktywna postać chorób wątroby. [2.2] Przebyta żółtaczka cholestatyczna (w ciąży lub po DTA). [2.3] Gruczolak i rak wątroby. [2.4] Kamica żółciowa. [2.5] Ostra porfiria.
- Zaburzenia spowodowane działaniem hormonów płciowych: [3.1] Pląsawica. [3.2] Nadciśnienie tętnicze indukowane przyjmowaniem DTA. [3.3] Ostre zapalenie trzustki związane z trójglicerydemią.
- Ciąża lub podejrzenie ciąży.
- Krwawienie z dróg rodnych o nieustalonej etiologii.
- Nowotwory złośliwe estrogenozależne.
- Różne: [7.1] Nadwrażliwość na składniki DTA. [7.2] Zespół hemolityczno – mocznicowy. [7.3] Przebyte łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe. [7.4] Przejściowa całkowita utrata widzenia (oznaczająca przeważnie przejściowe niedokrwienie siatkówki).
Nie dysponujemy wystarczającą liczbą publikacji dotyczących wpływu DTA na ryzyko wystąpienia lub nawrotu infekcji narządu płciowego. Informacja są nieliczne a często sprzeczne rezultaty tych badań nie pozwalają na wysnucie jednoznacznych wniosków. Przeważa jednak opinia o zwiększonym ryzyku infekcji narządu płciowego u kobiet stosujących DTA, zwłaszcza zawierających wysoką dawkę estrogenów. DTA o wysokiej zawartości etynyloestradiolu miałaby powodować wzrost zawartości glikogenu w nabłonku pochwy, kwaśny odczyn pH i lepszą adherencję i receptywność nabłonka dla patogenów. Preparaty niskodawkowane miałby nie zwiększać ryzyka lub miałoby być one mniejsze w porównaniu do DTA o wysokiej zawartości hormonów.
Długotrwałe stosowanie DTA może być przyczyną infekcji o charakterze nawrotowym. Ryzyko to wynosi nawet 11-12 procent. Istotną rolę w rozwoju infekcji narządu płciowego odgrywa zwiększona liczba stosunków płciowych, nawyki lub ryzykowane zachowania seksualne oraz większa liczba partnerów u kobiet stosujących DTA. Z tego powodu niezwykle ważne są działania mające na celu profilaktykę zakażeń lub poprawę dobrostanu pochwy i sromu u kobiet stosujących DTA a leczonych z tego powodu farmakologicznie. W tym celu zaleca się profilaktyczne stosowanie probiotyków, które wprowadzone do organizmu poprawiają jego odporność na zakażenie.
Dr n. med Jacek Tomaszewski
Długotrwałe stosowanie DTA może być przyczyną infekcji o charakterze nawrotowym. Ryzyko to wynosi nawet 11-12 procent. Istotną rolę w rozwoju infekcji narządu płciowego odgrywa zwiększona liczba stosunków płciowych, nawyki lub ryzykowane zachowania seksualne oraz większa liczba partnerów u kobiet stosujących DTA. Z tego powodu niezwykle ważne są działania mające na celu profilaktykę zakażeń lub poprawę dobrostanu pochwy i sromu u kobiet stosujących DTA a leczonych z tego powodu farmakologicznie. W tym celu zaleca się profilaktyczne stosowanie probiotyków, które wprowadzone do organizmu poprawiają jego odporność na zakażenie.
Dr n. med Jacek Tomaszewski
