Na pytania odpowiada dr Jacek Tomaszewski z II Katedry i Kliniki Ginekologii AM w Lublinie
Często nękają mnie infekcje miejsc intymnych. Co powinnam stosować do podmywania, gdyż słyszałam już różne pomysły: kefir, zsiadłe mleko, woda i szare mydło?
Prawidłowa flora bakteryjna pochwy tworzy barierę chroniącą ten narząd przed kolonizacją patogennymi mikroorganizmami a pałeczki kwasu mlekowego należą do organizmów dominujących liczebnie w normalnej mikroflorze pochwy. W optymalnych warunkach utrzymuje się stan dynamicznej równowagi. Jednak wpływem licznych czynników egzo- i endogennych równowaga ta może ulec zakłóceniu. Jego konsekwencją jest zmniejszenie ilości pałeczek kwasu mlekowego Lactobacillus lub nawet ich całkowite wyparcie z pochwy. Ułatwia to namnażanie i penetrację pochwy przez obecne w pochwie drobnoustroje patogenne.
Stany zapalne pochwy i dróg wyprowadzających mocz są najczęstszym powodem zgłoszenia się kobiet do specjalisty ginekologa. Bierne przenoszenie patogenów jelitowych z okolicy odbytu do przedsionka pochwy nie zawsze jest spowodowane niedostateczną higieną osobistą. Wśród czynników zaburzającymi biocenozę pochwy istotną rolę odgrywają zmiany stanu hormonalnego organizmu (pokwitanie, senium, ciąża, połóg, miesiączka, cykl płciowy, schorzenia endokrynologiczne), aktywność seksualna, środki antykoncepcyjne, obecność nasienia w drogach rodnych, stosowanie tamponów pochwowych, błędy dietetyczne (nadmiar cukrów rafinowanych, zaburzenia odporności, zabiegi chirurgiczne w obrębie narządu rodnego czy nieracjonalne działania chemioterapeutyczne.
Uciążliwe objawy związane z infekcją w obrębie pochwy stanowią dla większości pacjentek istotny problem zdrowotny i psychoemocjonalny. Badanie ginekologiczne oraz proste diagnostyczne testy przesiewowe (ocena pH wydzieliny pochwowej) pozwalają na rozpoznanie czynnika sprawczego i wdrożenie odpowiedniego leczenia.
Z tego powodu przed postawieniem diagnozy przez lekarza nie należy samodzielnie podejmować żadnego postępowania leczniczego. To samo dotyczy nieracjonalnych działań higienicznych w obrębie okolic intymnych, zwłaszcza zbyt częstych irygacji czy stosowania środków higieny intymnej, których przesadne nadużywanie może wręcz odpowiadać za powstanie infekcji czy spowodować jej nawrót.
Jeżeli zachodzi potrzeba zastosowanie środków higieny intymnej to poleca się użycie preparatów które utrzymują kwaśny odczyn okolic intymnych, przebadanych dermatologicznie. Metody polegające na dopochwowej aplikacji jogurtu czy kwaśnego mleka wykazują znikomą lub wręcz brak efektywności klinicznej w zakresie profilaktyki i leczenia zakażeń pochwy i sromu. .
Czynnikiem tak samo ważnym jak leczenie jest utrzymanie trwałego dobrostanu pochwy. W tym celu szeroko propaguje się włączenie do codziennej diety probiotyków zawierających pałeczki kwasu mlekowego w postaci doustnej np. LaciBios femina.
Słyszałam, że w przypadku częstych infekcji miejsc intymnych warto zażywać preparaty probiotyczne. Na czym polega ich działanie i czy są jakieś przeciwwskazania do ich stosowania?
Probiotyki są preparatami zawierającymi w swoim składzie żywe kultury bakteryjne. Probiotyki wywierają korzystny wpływ na organizm pacjenta przywracając równowagę w zaburzonej biocenozie pochwy, dolnego odcinka dróg moczowych lub przewodu pokarmowego.
Nie wiemy dokładnie w jaki sposób bakterie probiotyczne poprawiają dobrostan ustroju ludzkiego. Hipotetyczny mechanizm w jakim mikroorganizmy probiotyczne działają na ustrój człowieka polega na modulowaniu odpowiedzi immunologicznej organizmu i/lub biosyntezie i uwalnianiu substancji o działaniu bakteriostatycznym lub bakteriobójczym. Dzięki wysokiemu powinowactwu drobnoustrojów probiotycznych do komórek nabłonka pochwy, dróg moczowych lub przewodu pokarmowego tworzą one dodatkowo naturalną zaporę chroniącą te struktury przed inwazją florą patogenną.
Warunkiem uzyskania długotrwałego efektu ochronnego jest zastosowanie drobnoustrojów probiotycznych, których charakterystyka mikrobiologiczna i metaboliczna zbliżona byłaby do zaobserwowanej dla prawidłowej flory przewodu pokarmowego, dróg moczowych czy pochwy, niezależnie od różnic rasowych, środowiskowych czy geograficznych. W przypadku kobiet niezwykle pożądaną cechą probiotyków jest ich zdolność do koegzystencji z fakultatywnymi pałeczkami kwasu mlekowego zasiedlającymi pochwę.
Zidentyfikowano kilka szczepów bakteryjnych wykazujących cechy probiotyków. Największe znaczenie mają tu mikroorganizmy z rodzaju Lactobacillus oraz Bifidobacterium jak też pewne gatunki Enterococcus, Saccharomyces boulardii i cerevisiae.
Większość bakterii fakultatywnych jest wrażliwa na szereg rutynowo stosowanych antybiotyków. Mikroorganizmy te są zazwyczaj eliminowane z ustroju w trakcie rutynowej antybiotykoterapii. Ponowna kolonizacja szczepami bakterii fakultatywnych jest więc niezwykle ważna do uzyskania trwałego efektu leczniczego.
Z tego powodu probiotyki stosowane są w przywracaniu prawidłowej biocenozy przewodu pokarmowego, pochwy i dolnego odcinka dróg moczowych po antybiotykoterapii, w leczeniu biegunek, we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego przewlekłych czy innych nieswoistych stanów zapalnych jelit. Regularne stosowanie preparatów pozwala uzyskać i utrwalić długotrwałą poprawę prawidłowej flory bakteryjnej pochwy, która jest podstawą zdrowia intymnego każdej kobiety.
Rynek preparatów probiotycznych stale się rozwija. Ta niezwykle dynamiczna, technologicznie zaawansowana gałąź przemysłu farmaceutycznego ma szerokie perspektywy dalszego rozwoju. Już teraz można wyizolować i produkować na skalę przemysłową różne szczepy mikroorganizmów probiotycznych, które stosuje się u dzieci czy u starszych kobiet po menopauzie, biorąc po uwagę dyskretne różnice w kolonizacji narządów w zależności od wieku pacjenta. W przyszłości technologia inżynierii genetycznej pozwoli na wykorzystanie bakterii probiotycznych do wprowadzenia do bakterii opornych na antybiotyki fagowego materiału genetycznego, co umożliwi skuteczną walkę z zakażeniami.
Obecnie prowadzone są prace nad zastosowaniem antygenów białkowych, integralnych składowych struktur cytoplazmatycznych bakterii probiotycznych, które umożliwiają wykorzystanie tych mikroorganizmów jako immunomodulatorów organizmu ludzkiego (szczepionki).