Co to jest nadżerka?

Nadżerką potocznie nazywa się niewielkie zmiany chorobowe występujące w nabłonku pokrywającym pochwową części szyjki macicy. Wygląda to jak niewielka plamka o czerwonym zabarwieniu i jest łatwa do wykrycia w trakcie rutynowego badania ginekologicznego. Schorzenie to najczęściej dotyka aktywnych seksualnie kobiet w wieku 25-35 lat, jednak często zdarza się, że wykrywana jest również u pacjentek, które nie rozpoczęły jeszcze współżycia.

Zmiana ta nie powoduje żadnych dolegliwości, a jedyną widoczną na zewnątrz oznaką jej obecności mogą być obfite upławy odznaczające się niekiedy przykrym zapachem. Aby lepiej zrozumieć omawiane zjawisko, warto jest choć ogólnie zapoznać się z podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi tego tematu.
Przede wszystkim należy jednak pamiętać, by nigdy nie lekceważyć żadnych objawów i w razie wątpliwości niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza.

Rodzaje chorobowych zmian nabłonka szyjki macicy

Szyjka macicy to pokryty dwoma rodzajami nabłonka kanał łączący pochwę z jamą macicy. Widoczna na zewnątrz część szyjki wyściełana jest wielowarstwowym nierogowaciejącym nabłonkiem płaskim, wewnętrzna zaś – nabłonkiem gruczołowym. Oba te nabłonki stykają się ze sobą w okolicy ujścia kanału. Jeśli pierwszy z nich zastępowany jest przez ten pochodzący z  wnętrza szyjki macicy, pojawia się w tym miejscu nieregularny obszar o czerwonym zabarwieniu fachowo nazywany erytroplakią, a popularnie – choć z punktu widzenia medycyny niezbyt precyzyjnie – właśnie nadżerką.

Schorzenie to można podzielić na kilka rodzajów. Pierwsza odmiana to „nadżerka prawdziwa”, która jest definiowana jako ubytek nabłonka o charakterze owrzodzenia. Przyczyny powstania tej zmiany mogą być różne, np. przez uraz mechaniczny, stan zapalny pochwy, czy odleżynę.

Drugi rodzaj to „nadżerka rzekoma”, czyli inaczej „ektopia”. Tworzy się ona na skutek zastąpienia nabłonka wielowarstwowego płaskiego pokrywającego zazwyczaj zewnętrzną, część szyjki macicy przez nabłonek wyściełający jej kanał.
Często zdarza się, że nadżerka rzekoma ulega samowyleczeniu. Nowy nabłonek stopniowo tworzy się we właściwym miejscu, dzięki czemu środowisko szyjki macicy samodzielnie może powrócić do równowagi. Długość tego procesu uzależniona jest od wielkości zmiany.

Ostatnim rodzajem chorobowego stanu nabłonka szyjki macicy jest tzw. nadżerka wrodzona. Jest to schorzenie występujące u dojrzałych płciowo kobiet, objawiające się niewielkim zaczerwieniem zlokalizowanym w okolicy ujścia zewnętrznego kanału szyjki macicy. Przyczyną są tu zazwyczaj zmiany w organizmie związane z cyklem miesiączkowym. Ten rodzaj nadżerki często obserwuje się u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną, po urodzeniu dziecka lub po poronieniu.

Czy nadżerka jest groźna?

Wedle aktualnej wiedzy nadżerka, czyli inaczej eryktoplakia, nie jest patologią, ponieważ stosunkowo rzadko dochodzi do przeobrażenia jej w stan przednowotworowy, fachowo zwany dysplazją. Należy jednak być ostrożnym, ponieważ z zaniedbanej i nieleczonej dysplazji, po kilkunastu latach może rozwinąć się rak szyjki macicy.

Czynnikami, które mogą ułatwiać powstawanie nadżerki są np. poronienia, porody i związane z tym mechaniczne uszkodzenia szyjki macicy. Są to również: antykoncepcja hormonalna, ryzykowne zachowania seksualne oraz częste zmiany partnerów. Powyższe elementy bezpośrednio wiążą się z ryzykiem zakażenia onkogennym typem wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), opryszczką narządów płciowych,  rzęsistkiem pochwowym czy chlamydiozą, które również nie pozostają bez wpływu na powstawanie zmian nabłonkowych szyjki macicy.

Nieprawidłowe obrazy nabłonka szyjki macicy często obserwuje się również u kobiet stosujących tampony higieniczne, spermicydy, kapturki naszyjkowe  lub krążki pochwowe.

Nadżerka nie powoduje zwykle żadnych dolegliwości ani objawów. Kobiety najczęściej zgłaszają się do lekarza z powodu upławów, niekiedy o nieprzyjemnym zapachu,  a zmiana wykrywana jest przypadkowo w trakcie badania ginekologicznego. W zależności od wielkości nadżerki, produkowana przez ektopowe komórki walcowate wydzielina śluzowa może być mniej lub bardziej obfita, a nadmierna jej ilość powoduje macerację  i podrażnienie okolic sromu, co może prowadzić do powstania infekcji. Z tego powodu kobieta może odczuwać pieczenie i swędzenie okolic intymnych.

Diagnozowanie i terapia

Wszystkie rodzaje nadżerek (erytroplakie) zewnętrznie niczym się od siebie nie różnią. Dlatego do prawidłowej diagnozy niezbędne jest wykonanie badania cytoonkologicznego. Ginekolog pobiera w trakcie wizyty próbkę uszkodzonego nabłonka i zleca laboratorium wykonanie analizy. Często zaleca się również zweryfikowanie stanu szyjki macicy za pomocą badania mikroskopowego (kolposkopia).
Na podstawie powyższych czynności lekarz decyduje o konieczności dalszej diagnostyki i zleca pobranie wycinków ze zmienionych chorobowo miejsc do oceny histopatologicznej lub też od razu kwalifikuje do odpowiedniego leczenia – zachowawczego lub też zabiegowego.

Niektórzy ginekolodzy są zdania, że małe nadżerki wykrywane u młodych kobiet, które dotychczas nie rodziły, nie wymagają leczenia lecz tylko obserwacji. Niekiedy wystarczy jedynie wyeliminować czynnik powodujący stan chorobowy (np. globulki i pianki antykoncepcyjne, tampony, krążki lub kapturki pochwowe), a środowisko szyjki macicy samodzielnie może powrócić do równowagi.

Z samoistnym wyleczeniem erytroplakii spotykamy się również u młodych kobiet, u których powstanie tego rodzaju zmian ma najprawdopodobniej podłoże hormonalne. W przeciągu roku aż 60% wykrytych przypadków znika samoistnie.

Wybór najlepszej opcji terapeutycznej zależy od wyniku badania cytologicznego, kolposkopowego lub histopatologicznego. Znaczenie ma również  rozległość zmiany, jej etiopatogeneza, wiek pacjentki i wywiad położniczy. U nieródek preferuje się metody  wyczekujące (obserwacja i kontrolne rozmazy cytologiczne), zachowawcze (koagulacja chemiczna,lokalna estrogenoterapia,  gałki p/zapalne) lub zabiegowe (niedestrukcyjne), do których zalicza się krioterapię lub  waporyzację energią lasera.

W wyjątkowych sytuacjach wykonuje się zabiegi bardziej inwazyjne, jak  elektrokonizacja lub  chirurgiczna konizacja stożkowa. Dotyczy to zazwyczaj kobiet, które już rodziły dzieci. 

Choć nadżerka pozornie wydaje się niegroźna, nie należy jej lekceważyć. Objawami budzącymi niepokój są np. krwawienia kontaktowe podczas stosunku czy niewyjaśnione plamienia międzymiesiączkowe. Mogą to być symptomy obecności komórek rakowych.