Czy bakteryjne zakażenie pochwy (BV) jest chorobą przenoszoną drogą płciową?

Obok grzybiczego zapalenie pochwy bakteryjne zakażenie pochwy zwane również Bacterial vaginosis (BV) to najczęstsza przyczyna nawracających dolegliwości pochwowych w postaci świądu przedsionka pochwy i obfitych, nieprzyjemnych upławów. Przynajmniej połowa przypadków BV przebiega bezobjawowo, bez cech aktywnego zapalenia. BV nie należy do chorób przenoszonych drogą płciową i bywa rozpoznawana już u dziewic. Na Rycinie 1 przedstawiono częstość BV w różnych grupach pacjentek.

Częstość BV wśród pacjentek:

 

 

 

Obok różnie nasilonych dolegliwości na bakteryjne zakażenie pochwy (BV) wskazywać mogą:

 

Obecność poszczególnych bakterii wywołujących BV można stwierdzić w posiewach bakteriologicznych. Pochwa nie jest jednak jałowa i dodatni wynik posiewu może oznaczać jedynie kolonizację nie wymagającą leczenia. Istotą bakteryjnego zakażenia pochwy jest ilościowy, znaczący wzrost liczby kolonii bakterii beztlenowych, głównie Gardnerella vaginalis oraz z rodzaju Bacteroides i Mobiluncus, któremu towarzyszy zmniejszenie ilości szczepów pałeczek kwasu mlekowego produkujących nadtlenek wodoru i przeciwbakteryjne laktocydyny. Ocenę taką umożliwia badanie cytologiczne wymazu z pochwy ocenione np. w skali Nugenta po barwieniu metodą Grama lub badanie rozmazu bezpośredniego mające na celu wykrycie komórek wskaźnikowych, tzw. clue cells. Te współczesne metody zastąpiły wykonywane niegdyś powszechnie badania tzw. stopnia czystości pochwy i posiewy bakteriologiczne z pochwy.

Kiedy mogę być zagrożona bakteryjnym zakażeniem pochwy (BV)?

Czynnikami sprzyjającymi występowaniu bakteryjnych zakażeń pochwy (BV) są:

 

Czym różni się bakteryjne zapalenie pochwy od bakteryjnego zakażenia pochwy (BV)

Zapalenie   pochwy   przebiega   z   dolegliwościami   (świąd,   pieczenie,   upławy), objawami (zaczerwienienie, obrzęk) i cechami zapalenia widocznymi w cytologii (liczne granulocyty, limfocyty) i kolposkopii/wulwoskopii (krople płynu wysiękowego, naczynia zapalne itd.). Przyczyną zapalenia może być zarażenie rzęsistkiem, zakażenie grzybicze,bakteryjne, ale również przyczyna nieinfekcyjna np. atrofia. Część infekcji ma charakter mieszany. W przypadku Bacterial vaginosis większość pacjentek nie ma cech aktywnego zapalenia pochwy. Ze względu na możliwe powikłania BV uważa się, że proste testy wykrywające to zakażenie powinny być wykonywane u każdej pacjentki.

 

 

Jaki jest sens badania w kierunku BV, czyli czemu bezobjawowe zakażenie bakteryjne może być groźne?

Infekcyjne zapalenia pochwy takie jak rzęsistkowica i grzybicze zapalenie pochwy dają gwałtowne objawy i właściwie leczone nie zwiększają ryzyka zakażeń wstępujących. W przypadku BV pacjentka nie odczuwa objawów, ale spada miejscowa odporność (zdolność ruchu i fagocytozy granulocytów). Zwiększa się ryzyko śluzowo-ropnych zapaleń szyjki macicy. 

Zarażenie T. vaginalis aż w 2/3 przypadków może przebiegać z BV. Ostatecznie przebyte BV ma zwiększać ryzyko zapaleń miednicy mniejszej na tle infekcyjnym (PID). Obecność G. vaginalis i Mycoplasma hominis wywołujących BV nasila replikację wirusa HIV a wraz ze wzrostem pH pochwy nasila się ryzyko zakażenia partnera seksualnego. Dobrze udokumentowano ryzyko patologii ciąży związane z BV u ciężarnych.

Jakie znaczenie ma wykrywanie BV u ciężarnych?

Celowe wydaje się wykonanie badania w kierunku BV przed planowaną ciążą, bowiem wynik dodatni wskazuje na ryzyko poronień nawykowych. Nie ma pewności co do celowości badań przesiewowych u wszystkich ciężarnych. Amerykańskie CDC zwraca uwagę na ciężarne z ryzykiem porodu przedwczesnego (przebyty w wywiadzie lub z objawami klinicznymi zagrażającego porodu przedwczesnego) i rekomenduje badanie takich ciężarnych na początku II trymestru.

Przy potwierdzeniu BV mimo braku objawów zalecono podawanie antybiotyków. Zdaniem Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego „...skryning i leczenie BV we wczesnej ciąży u kobiet, które wcześniej doświadczyły utraty ciąży w II trymestrze lub przedwczesnego porodu może zmniejszyć ryzyko tych powikłań”.

Literatura wskazuje na potencjalne powikłania BV związane z ciążą:

Ponieważ w kolejnych tygodniach ciąży pogarszają się warunki dla rozwoju bakterii beztlenowych i spada częstość BV proponuje się, by ewentualne badanie przesiewowe w kierunku BV wykonać najpóźniej w 20-26 t.c.

Co powinnam wiedzieć o leczeniu bakteryjnego zakażenia pochwy (BV)?

Wskazuje się na konieczność leczenia bakteryjnego zakażenia pochwy (BV):

Tylko dobra diagnostyka pozwala na wykrycie większości bezobjawowych przypadków BV i pozwala na efektywne leczenie jednym preparatem, czyli monoterapię. W I trymestrze ciąży stosować można dopochwową klindamycynę, od II trymestru można stosować również metronidazol. W nawracających postaciach BV zalecano przed współżyciem pojedynczą dawkę metronidazolu doustnie.

Polskie Towarzystwo Ginekologiczne rekomenduje wspomaganie farmakoterapii doustnym podawaniem probiotyki LaciBios® femina w trakcie i po zakończeniu leczenia antybiotykami oraz przy wtórnych i nawracających zakażeniach bakteryjnych układu moczowo-płciowego.

 

 

Dlaczego zaleca się podawanie probiotyków w trakcie leczenia bakteryjnego zapalenia pochwy

Leki stosowane w leczeniu BV niszczą również pałeczki kwasu mlekowego bytujące w pochwie (metronidazol słabiej, klindamycyna silniej). Uzasadnia to suplementację doustną, o ile preparat zawierać będzie szczepy kolonizujące pochwę po podaniu doustnym oraz produkujące nadtlenek wodoru, np. L. reuterii RC-14.

Nie wszystkie przyczyny BV są wyjaśnione, jednak istotną rolę w jej powstawaniu odgrywa spadek liczby i bardziej jeszcze aktywności biologicznej pałeczek kwasu mlekowego. Słabnie ich przyleganie do komórek nabłonka pochwy jak i produkcja mleczanów i bakteriocyn. Nade wszystko zmniejsza się udział tych gatunków Lactobacillus, które produkują nadtlenek wodoru (L. reuterii RC-14, L. crispatus, L. jensenii i L. catenaforme). Była to przesłanka do podawania probiotyków zawierających te gatunki. Najlepiej udokumentowany efekt podawania doustnych probiotyków dotyczy preparatu LaciBios® Femina (L. rhamnosus GR-1, L. reuterii RC-14).

Jakie są efekty leczenia wspomagającego - podawania probiotyków w przypadku bakteryjnego zakażenia pochwy (BV)?

Proponuje się, by od pierwszego dnia leczenia bakteryjnego zakażenia pochwy (BV) podawać probiotyk zawierający L. rhamnosus GR-1 i L. reuterii RC-14. W badaniach naukowych wykazano, że 30 dniowa suplementacja (LaciBios® femina) towarzysząca podawaniu metronidazolu poprawia o ok. 40% skuteczność leczenia w porównaniu do przyjmowania samego metronidazolu. Dokumentowało to zarówno ustępowanie objawów BV, rozmazy pochwowe oceniane w skali Nugenta jak i obecności enzymu salidazy w treści pochwowej.

W polskim badaniu przeprowadzonym w 2007 roku wykazano, że podawanie LaciBios® femina prowadzi do normalizacji pH pochwy w grupie ciężarnych z klinicznymi objawami zakażenia pochwy. Wykazano przy tym, że preparat jest probiotykiem dobrze tolerowanym i nie zarejestrowano działań niepożądanych.

Jakie są efekty profilaktycznego podawania probiotyków - czy probiotyki stosowane doustnie mogą chronić przed bakteryjnym zakażeniem pochwy (BV)?

Wyjaśnione niedawno mechanizmy działania L. rhamnosus GR-1 i L. reuterii RC-14:

Po przeprowadzeniu badań wykazano, że podawanie zdrowym, bezobjawowym kobietom probiotyku Lacibios femina chroni przez pojawieniem się bakteryjnego zakażenia pochwy (BV). Również u kobiet chorych, przyjmujących antybiotyki z powodu dolegliwości układu oddechowego w możliwie najbardziej wiarygodnych badaniach klinicznych (randomizowanych, kontrolowanych placebo) potwierdzono pełną ochronę przed wystąpieniem bakteryjnego zakażenia pochwy (BV).

 

Zobacz też: Ankieta "Zdrowie intymne po wakacjach"