Brudzenia lub plamienia z dróg rodnych w początkowym okresie stosowania antykoncepcji hormonalnej są zgłaszane 5 %-20% pacjentek. Zazwyczaj mają one miejsce w trakcie stosowania pierwszych kilku opakowań leku. Lekarz powinien o tym uprzedzić oraz poinformować, że nie jest to powód do niepokoju.

U pacjentek stosujących długotrwale złożoną antykoncepcję hormonalną (tabletki, plastry, pierścienie dopochwowe) ma prawo wystąpić krwawienie z dróg rodnych o nieprzewidywalnym profilu co do czasu wystąpienia, obfitości i długości jego trwania. Co więcej- objaw ten może wystąpić nawet po kilku latach stosowania leku. Tego typu krwawienie nazywamy krwawieniem przełomowym. Dotyczy ono zazwyczaj 5%-8% kobiet. Jeżeli lekarz wykluczy przyczynę organiczną krwawienia ( polipy, mięśniaki, nadżerka, nowotwór) to sam fakt jego wystąpienia nie ma żadnego znaczenia medycznego. Takie krwawienie nie ma większego znaczenia jeżeli chodzi o skuteczność antykoncepcji. Niewątpliwie krwawienie przełomowe może być dla pacjentki uciążliwe z punktu widzenia szeroko pojętej „jakości życia”. Przecież nikt nie chce ciągle borykać się z problemami natury higienicznej, które związane są z taką nadprogramową i czasami długotrwała „miesiączką”.

Przyczyną krwawienia przełomowego jest silne działanie atrofizujące wywierane przez składnik gestagenowy leku antykoncepcyjnego na błonę śluzową macicy. Jest to jeden z kilku mechanizmów które zapobiegają zaistnieniu ciąży u kobiet stosujących hormonalne metody regulacji poczęć.  Ponieważ u części pacjentek stosujących antykoncepcję hormonalną obserwuje się wzrost pęcherzyka jajnikowego, który jednak nie osiąga średnicy przy której dochodzi do owulacji, produkowane przez taki pęcherzyk estrogeny powodują wzrost nieco wyższej błony śluzowej macicy.

Zahamowanie wzrostu pęcherzyka (i uwalniania estrogenów) przez tabletkę antykoncepcyjną doprowadza do sytuacji, gdzie hormon gestagenowy zawarty w leku wywołuje przedwczesne krwawienie. Jego intensywność, jak też obecność elementów morfotycznych (skrzepy, fragmenty tkankowe) zależy od wysokości endometrium. Im jest ono wyższe tym krwawienie jest bardziej obfite i często może występować ze skrzepami. Jeżeli błona śluzowa macicy jest niska ma ono charakter skąpego plamienia lub brudzenia. Jeżeli pacjentka nie akceptuje tego objawu lub sytuacja się przedłuża należy udać sie do ginekologa, który po zbadaniu i wykluczeniu zmian organicznych zaproponuje odpowiednią modyfikację leczenia. 

W przypadku nietypowego, podejrzanego krwawienia z dróg rodnych u pacjentki stosującej antykoncepcję hormonalną obowiązkiem każdego  lekarza jest wykluczenie ciąży ( u kobiet w okresie rozrodczym) oraz  patologii w zakresie narządu płciowego (zmiany  organiczne), zazwyczaj u kobiet starszych.  Najczęściej chodzi tu o zmiany makroskopowo widoczne na szyjce macicy ( nadżerka, polipy szyjkowe, ogniska endometriozy)  lub obecne w  macicy (mięśniaki). Bardzo rzadko mamy doczynienia ze zmianami w obrębie pochwy ( urazy mechaniczne, guzki, owrzodzenia)  i dolnego odcinka dróg moczowych. Z punktu widzenia szeroko pojętej profilaktyki onkologicznej każda zmiana budząca niepokój (owrzodzenia szyjki macicy,  guzki pochwy, zwłaszcza krwawiące) wymaga bezwzględnej diagnostyki histopatologicznej.

Badanie ginekologiczne, USG narządów miednicy mniejszej, ocena stężenia hormonu ciążowego a w wyjątkowych przypadkach- diagnostyczne wyrysowanie kanału szyjki macicy oraz jamy macicy, pozwalają ustalić rozpoznanie sytuacjach wątpliwych. Dopiero wykluczenie zmian budzących niepokój onkologicznych ( zwłaszcza u kobiet starszych) umożliwia dalsze, bezpieczne  stosowanie złożonej antykoncepcji hormonalnej.

Złożona antykoncepcja hormonalna indukuje w wątrobie biosyntezę globuliny przenoszącej hormony płciowe (SHBG). Białko to ma zdolność do wychwytywania sterydów płciowych, zwłaszcza męskich, które w organizmie kobiety odpowiadają za wystąpienie i utrzymanie popędu płciowego. W zależności od składu hormonalnego leku efekt ten może być większy lub mniejszy. W konsekwencji, zmniejszenie stężenia wolnych hormonów płciowych prowadzi do zaburzenia popędu płciowego na tle braku zainteresowania seksem. Obserwuje się to częściej u kobiet z tendencją do zachowań depresyjnych. Paradoksalnie, u części pacjentek obserwuje się efekt odwrotny.

Dotyczy to kobiet cierpiących na somatyczne dolegliwości związane z cyklem płciowym np. zespół napięcia przedmiesiączkowego lub bóle około owulacyjne lub panicznie bojących się nieplanowanej ciąży. U takich kobiet zniesienie uciążliwych dolegliwości lub lęku przed ciążą prowadzi do wzrostu jej aktywności seksualnej w innych, niż przedmiesiączkowa, dniach „cyklu”. W przypadku zaburzeń libido należy rozważyć zmianę leku na zawierający w swoim składzie lewonorgestrel lub niższą dawkę estrogenu. 

Tabletki antykoncepcyjne to nie pączki. Ich przyjmowanie nie jest per se związane z dostarczaniem organizmowi zbędnych/pustych kalorii. Jeżeli kobieta stosująca tabletki antykoncepcyjne odżywia się racjonalnie, jest osobą aktywną fizycznie lub uprawia sporty to ryzyko przyboru masy ciała w czasie stosowania tabletek jest znikome. 70% kobiet stosujących tabletki nie zmieni masy ciała, 15 % z ich przytyje a 15 % schudnie.

Co do idealnej tabletki w tym względzie – to jej po prostu nie ma. Różnice pomiędzy poszczególnymi preparatami są znikome a każda z Pań indywidualnie (i  często subiektywnie)  będzie je oceniać jako mające mniejszy lub większy efekt na ich masę czy kompozycję ciała.  Najczęściej niekorzystny wpływ tabletek na masę ciała zgłaszają pacjentki mające zastrzeżenia do swojego wyglądu zewnętrznego jeszcze w okresie przed rozpoczęciem stosowania DTA.

Jest objawem związanym z relaksacyjnym wpływem składnika gestagenowego tabletki antykoncepcyjnej na mięśniówkę ściany naczyń żylnych. Prowadzi to do niewydolności żylnej z miernym zastojem krwi w naczyniach. Niekiedy przyczyną mogą być zaburzenia elektrolitowe ( niedobór potasu i magnezu). W leczeniu stosuje się miejscowo żel oparty na heparynie, preparaty poprawiające funkcję ściany naczynia krwionośnego, zawierające magnez lub potas.

Objaw ten jest często zgłaszany przez pacjentki stosujące doustną tabletkę antykoncepcyjną, plastry naskórne oraz depozyty gestagenów, rzadziej obserwuje się go po hormonalnych pierścieniach dopochwowych.  Przyczyną tego objawu jest zahamowanie aktywności hormonalnej organizmu kobiety przez lek antykoncepcyjny i wprowadzenie go w stan długotrwałego niedoboru hormonów płciowych żeńskich.
Efekt ten jest  potęgowany przez składnik gestagenowy leku antykoncepcyjnego. U kobiet długotrwale stosujących antykoncepcję hormonalną prowadzi to do zmian o charakterze miernie nasilonej atrofii urogenitalnej, podobnej w objawach do dolegliwości zgłaszanych przez kobiety w okresie menopauzy. 

Dolegliwości na tle niedoboru estrogenów o charakterze suchości pochwy mogą zgłaszać także pacjentki młodsze, które nie weszły jeszcze w okres naturalnej menopauzy, nie stosujące antykoncepcji hormonalnej ale cierpiące na  zaburzenia endokrynologiczne, długotrwale karmiące piersią, leczone z powodu endometriozy  (leki antygonadotropowe, depozyty gestagenów, analogi GnRH),  jak też młode kobiety z nowotworami złośliwymi narządu płciowego, gruczołu piersiowego czy po przeszczepie szpiku kostnego na tle rozrostowych chorób hematologicznych,  leczone chirurgicznie, energią promienistą, chemioterapią lub hormonalnie (SERM, SEEM, agoniści/antagoniści GnRH, inhibitory aromatazy).

Niezależnie od czynnika etiologicznego, konsekwencją takiego stanu rzeczy jest spadek produkcji wydzieliny pochwowej, śluzu szyjkowego oraz nieprawidłowa funkcja gruczołów przedsionkowych większych odpowiedzialnych za nawilżanie pochwy. Pacjentki uskarżają się na dyskomfort związany z immisją prącia, zwłaszcza jeżeli partner nie przygotuje/pobudzi partnerki do odbycia aktu płciowego w sposób umożliwiający bezproblemowe odbycie stosunku płciowego. Alternatywą jest zastosowanie na przedsionek pochwy żeli metylocelulozowych (Feminum, K-Y Jelly, Intimel) które naniesione w odpowiedniej ilości umożliwiają bezproblemowe współżycie. Alternatywą są preparaty na bazie kwasu hialuronowego, które pokrywają miejsca intymne cienka warstwą ochronną tej substancji.  Zawsze można rozważyć inną metodę kontroli urodzin

Większość lekarzy i pacjentek jest przekonana o bezpośrednim związku pomiędzy stosowaniem złożonej doustnej antykoncepcji hormonalnej a częstszym występowaniem epizodów drożdżakowego zapalenia  pochwy i sromu. To przekonanie może niekiedy implikować niepotrzebne działania terapeutyczne.
Nie dysponujemy wiarygodnymi danymi naukowymi dotyczącymi niekorzystnego wpływu złożonej antykoncepcji hormonalnej na nabłonek pochwy, biocenozę pochwy oraz ryzyko wystąpienia lub nawrotu infekcji w jej obrębie.  Informacje są nieliczne a często sprzeczne rezultaty tych badań nie pozwalają na wysnucie jednoznacznych wniosków.

Pewna ilość badań wskazuje na związek pomiędzy stosowaniem doustnej tabletki antykoncepcyjnej a częstością epizodów infekcji  Candida albicans. Ryzyko to jest większe w przypadku kobiet stosujących doustną tabletkę antykoncepcyjną (DTA) o wysokiej dawce etynyloestradiolu. Kobiety stosujące niskodawkowaną DTA miałaby być mniej narażone na infekcje drożdżakowe. DTA o wysokiej zawartości etynyloestradiolu miałaby powodować wzrost zawartości glikogenu w nabłonku pochwy, kwaśny odczyn pH i lepszą adherencję i receptywność nabłonka dla patogenów. Preparaty niskodawkowane miałby nie zwiększać ryzyka lub miałoby być one mniejsze w porównaniu do DTA o wysokiej zawartości hormonów. Długotrwałe stosowanie DTA może być przyczyną infekcji o charakterze nawrotowym. Ryzyko to wynosi nawet 11-12 procent. Istotną rolę w rozwoju infekcji narządu płciowego u kobiet stosujących DTA odgrywa zwiększona liczba stosunków płciowych, nawyki lub ryzykowane zachowania seksualne oraz większa liczba partnerów.

U kobiet stosujących barierowe metody antykoncepcji, zwłaszcza w połączeniu ze środkami plemnikobójczymi, także zaobserwowano wzrost częstości infekcji drożdżakowych miejsc intymnych. Analizując częstość występowania drożdżakowego zapalenia pochwy i sromu stwierdzono  wyższy odsetek infekcji u kobiet aktywnych seksualnie, niezależnie  wybranej przez nie formy regulacji poczęć, czy to hormonalnej (57.5%,) czy też metod naturalnych, opartych na stosunku przerywanym (48.5%), metodach barierowych (42.8%) czy związanych z obecnością wkładki w jamie macicy (38.5%).

Z tego powodu w trosce o  jakość życia kobiety  należy rozważyć aktywną profilaktykę drożdżycy pochwy i sromu doustnymi probiotykami ginekologicznymi.
Warto pamiętać, że profilaktyka zawsze się opłaca.