Jakie czynniki wpływają na skuteczność antykoncepcji doustnej?
- Antykoncepcja doustna a antybiotyki
Zdania co do wpływu doustnych antybiotyków na skuteczność doustnej antykoncepcji są podzielone. Przeważa jednak pogląd, by w trakcie terapii doustnymi antybiotykami przepisywanymi z powodu najczęstszych schorzeń wymagających ich stosowania (stany zapalne dróg oddechowych, chirurgia stomatologiczna, chirurgia ogólna, mukowiscydoza, dermatologia) pro forma dodatkowo zabezpieczyć się inna metodą regulacji poczęć, np. prezerwatywą. Stosowanie dodatkowej formy regulacji poczęć zaleca się przez cały okres leczenia antybiotykami oraz przez co najmniej 7 dni od zakończenia terapii. Jeżeli dodatkowe 7 dni po zaprzestaniu przyjmowania antybiotyku przypada na tabletki antykoncepcyjne z końca blistra warto rozważyć rozpoczęcie kolejnego opakowania antykoncepcji hormonalnej bez robienia standardowej 7 dniowej przerwy pomiędzy opakowaniami.
Nie dysponujemy „mocnymi”, empirycznymi dowodami na to, że powszechnie stosowane w praktyce ambulatoryjnej doustne antybiotyki osłabiają efektywność antykoncepcyjną złożonych tabletek hormonalnych. Ich potencjalny niekorzystny wpływ na skuteczność doustnej antykoncepcji hormonalnej miałby mieć oparcie w hipotetycznym mechanizmie dotyczącym interakcji pomiędzy lekami na poziomie wspólnego szlaku metabolizmu w wątrobie i/lub zmianami w biocenozie przewodu pokarmowego (niszczeniem flory bakteryjnej) przez antybiotyk doustny. Flora bakteryjna przewodu pokarmowego ma odgrywać istotną role w redystrybucji składników hormonalnych tabletki antykoncepcyjnej na poziomie krążenia wrotnego wątroby, a jej zniszczenie miałoby prowadzić do wydalenia z kałem znacznego odsetka substancji czynnych odpowiedzialnych za efekt antykoncepcyjny. Paradoksalnie efekt ten jest znoszony po ok. 14 dniach leczenia ze względu na nabywanie przez florę jelitową oporności na przewlekle stosowany antybiotyk doustny.
Warto zwrócić uwagę na fakt, że biegunka lub wymioty, czy to jako objaw schorzenia czy też efekt niepożądanego działania antybiotyku doustnego, które mają miejsce do 6 godzin od przyjęcia tabletki antykoncepcyjnej, mogą mieć wpływ na efekt antykoncepcyjny tabletek. Z tego powodu zawsze warto pamiętać o równoczesnym stosowaniu probiotyków doustnych jako profilaktyki biegunki, zaburzeń wchłaniania i infekcji układu moczowo-płciowego po leczeniu antybiotykami doustnymi.
W przypadku pacjentek stosujących antybiotyki będące silnymi induktorami metabolizmu wątrobowego (gryzeofulwina, rifampicyna, penicyliny, tetracykliny, leki p/gruźlicze) zaleca się przejście na tabletki antykoncepcyjne o wysokiej zawartości hormonów, które należy stosować w schematach ciągłych lub zdecydować się na wybór dodatkowej lub innej opcji zabezpieczenia przed nieplanowaną ciążą.
- Antykoncepcja doustna a leki p/ przeziębieniowe
Nie ma istotnych przeciwwskazań do łączenia doustnej antykoncepcji hormonalnej z lekami mającymi powszechne zastosowanie w terapii przeziębień. Niektóre dane wskazują na konieczność zastosowania wyższych dawek leków przeciwgorączkowych/przeciwbólowych takich jak kwas acetylosalicylowy (Aspiryna) lub acetaminofen (Paracetamol) u pacjentek stosujących tabletki antykoncepcyjne ze względu na zwiększony klirens nerkowy dla tych leków. Zaleca się stosowanie tych leków z odstępem wynoszącym 2 godziny.
- Antykoncepcja doustna a preparaty poprawiające kondycję włosów i paznokci zawierające np. cynk, żelazo, wapń, magnez.
Nie dysponujemy wiarygodnymi badaniami dotyczącymi równoczesnego stosowania w/w suplementów diety na skuteczność antykoncepcyjną tabletek doustnych. Wydaje się, że nie ma to żadnego wpływu lub wpływ takiej terapii jest znikomy. Bezpiecznie jest przyjąć zasadę, że odstęp pomiędzy przyjęciem tabletki antykoncepcyjnej a koniecznością zażycia jakiegokolwiek innego leku powinien wynosić minimum 2 godziny a optymalnie nawet 6 godzin.
- Antykoncepcja a inne leki
Sterydy obecne w tabletce antykoncepcyjnej są słabymi inhibitorami enzymów wątrobowych. Mogą mieć wpływ na metabolizm niektórych leków uspokajających, w tym roślinnych, nasennych (diazepam), trójpierścieniowych przeciwdepresyjnych, przeciwnadciśnieniowych, teofiliny, glikokortykosterydów, leków immunosupresyjnych (cyklosporyny) co prowadzi do wzmocnienia ich efektu terapeutycznego lub toksycznego a więc będzie wymagało korekty dawki leczniczej. W przypadku leków odchudzających, których mechanizm działania opiera się na indukcji biegunek tłuszczowych (Orlistat) działanie DTA może być osłabione lub zniesione. W przypadku sibutraminy (Meridia, Zelixa) jej stosowanie nie wpływa na efekt antykoncepcyjny tabletek. Doustne leki p/grzybicze ( flukonazol, itrakonazol) nie wchodzą w interakcje z doustną tabletką antykoncepcyjną.
Antykoncepcja doustna a:
Jeżeli epizod wymiotów miał miejsce do 2 godzin od przyjęcia tabletki należy przyjąć kolejną. Jeżeli jednak kolejne tabletki zostaną również zwymiotowane to postępowanie należy powstrzymać się od współżycia lub zastosować prezerwatywę przez okres 7 dni ( wymioty w okresie stosowania 1-7 tabletki z blistra) a u kobiet, które zwymiotowały ostatnie tabletki z blistra (14-21 tabletka) lub w sytuacji kiedy pacjentka dokończy opakowanie i zrobi przerwę pomiędzy blistrami rozważyć abstynencję seksualną lub dodatkowe zabezpieczenie antykoncepcyjne prezerwatywą przez okres 14 dni. Najbezpieczniej jest jednak rozpocząć stosowanie kolejnego opakowania tabletek bez robienia 7 dniowej przerwy.
Uporczywe biegunki mogą być przyczyną braku efektywności antykoncepcyjnej doustnych tabletek hormonalnych. Szybka perystaltyka jelit może przyspieszyć pasaż tabletki antykoncepcyjnej zanim dojdzie do jej całkowitego wchłonięcia. Ryzyko to jest niskie w przypadku pojedynczego epizodu biegunki. Jednak u pacjentek z objawami grypy jelitowej na tle kilkudniowej infekcji rotawirusem (uporczywe biegunki i/lub wymioty) warto, o ile jest ona gotowa na współżycie w takim stanie, rozważyć dodatkową formę zabezpieczenia przed nieplanowaną ciążą przez okres 7-14 dni.
Nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do umiarkowanego spożycia alkoholu w czasie stosowania doustnej tabletki antykoncepcyjnej. Zupełnie inna sytuacja ma miejsce w przypadku kobiet nadużywających napojów alkoholowych, zwłaszcza upijających się patologicznie. Z jednej strony mogą one zupełnie nieświadomie pominąć tabletkę antykoncepcyjną, z drugiej zaś jej działanie może zostać zniesione w przypadku wymiotów lub biegunki, do których doszło w okresie 6 godzin od przyjęcia leku. Istnieją także doniesienia o mniejszej lub większej podatności kobiet stosujących tabletki antykoncepcyjne do wystąpienia lub nasilenia toksycznego efektu związanego ze spożyciem nawet niedużych dawek alkoholu.
Palenie papierosów jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do złożonej doustnej antykoncepcji hormonalnej u kobiet po 35 roku życia palących powyżej 15 papierosów na dobę.
Wydaje się, że złożona niskodawkowana antykoncepcja hormonalna nie zwiększa istotnie ryzyka epizodów zatorowości tętniczej u młodych kobiet w trzeciej dekadzie życia w palących mniej niż 15 papierosów na dobę lub stosujących plastry nikotynowe. W przypadku kobiet stosujących DTA i palących, odnotowano akcelerację szlaków enzymatycznych i wzrost metabolizmu wątrobowego przez składnik estrogenowy tabletki. Może być to powodem nieprzewidywalnych zmian profilu farmakodynamicznego złożonej antykoncepcji hormonalnej i wystąpienia lub nasilenia niektórych działań niepożądanych, głównie o charakterze krwawień przełomowych.